بادگیرهای یزد | معرفی نماد معماری کویری ایران

چارتر 118 رو به منابع خودت در گوگل اضافه کن!

احتمالا شما هم شنیده‌اید که به یزد شهر بادگیرها می‌گویند. بادگیرهای یزد از شگفت‌انگیزترین شاهکارهای معماری در ایران هستند که نه تنها این شهر را زیباتر کرده‌اند، بلکه بدون برق و تجهیزات مدرن، هوای خانه‌ها را خنک نگه می‌دارند. این بادگیرها یادگار قرن‌ها پیش هستند و برای جلوگیری از گرمای شدید یزد ساخته شده‌اند. اما آیا می‌دانید بادگیر چیست و کدام بادگیرها در یزد زیباتر هستند؟
از بادگیر بلند باغ دولت‌آباد گرفته تا بادگیرهای خانه‌های تاریخی و آب ‌انبارهای قدیمی، هرکدام داستان جذابی دارند. اگر قصد سفر به یزد را دارید، بهتر است معروف‌ترین بادگیرهای تاریخی این شهر را بشناسید و برای بازدید از آن‌ها برنامه ریزی کنید. در ادامه، درباره آدرس، ویژگی‌ها و نکات مهم بازدید از زیباترین بادگیرها با شما صحبت می‌کنیم.

بادگیرهای یزد چه سازه‌هایی هستند و چه کاربردی دارند؟

بادگیرهای یزد سازه‌های بلند و سنتی هستند که معمولا آن‌ها را روی پشت بام خانه‌ها، آب انبارها و ساختمان‌های قدیمی می‌سازند. این سازه‌ها شبیه دودکش‌های بزرگی هستند که از نیروی باد برای خنک کردن داخل ساختمان‌ها استفاده می‌کنند. بادگیرها یکی از سازه‌های شاخص در معماری ایرانی هستند که بیشتر در مناطق گرم و خشک ساخته می‌شود و جلوی گرمای شدید را می‌گیرند.
باد از دهانه بالای بادگیرها وارد می‌شوند و هوای داخل ساختمان را خنک می‌کنند. همچنین هوای گرم داخل ساختمان هم با کمک جریان باد خارج می‌شود. به این ترتیب هوای داخل ساختمان خنک می‌شود.

تاریخچه بادگیرهای یزد؛ نبوغ ایرانیان در معماری کویری

بادگیرهای یزد از برجسته‌ترین سازه‌های معماری در این شهر هستند که می‌توانند آب و هوای گرم و خشک را به تعادل برسانند. این سازه‌های هوشمندانه که قبل از اختراع کولرهای امروزی، برای خنک کردن فضای داخلی ساختمان‌ها، آب ‌انبارها و بناهای سنتی به کار می‌رفتند، امروزه به عنوان زیباترین جاذبه‌های یزد شناخته می‌شود و همه ساله گردشگران زیادی برای بازدید از آنها به این شهر می‌آیند.
تاریخ دقیق ساخت نخستین بادگیرهای یزد اصلا آسان نیست، چون بعضی از آن‌ها در طول زمان آسیب دیده‌اند یا هنگام بازسازی بناها تغییر کرده‌اند. به همین دلیل نمی‌توان تاریخ دقیقی برای ساخت آن‌ها تعیین کرد. با این حال، شواهد نشان می‌دهند که این سازه‌ها بسیار قدیمی هستند و از زمانی که مردم در این شهر خانه ساختند، بادگیرها رواج پیدا کرده‌اند. حتی نمونه‌هایی از این سازه‌ها به دوره تیموری برمی‌گردند. این سازه‌ها در گذشته اصلا تزیینی نبودند، بلکه برای خنک کردن و تهویه هوای داخل ساختمان‌ها ساخته می‌شدند.

انواع بادگیرهای یزد و تفاوت آن‌ها

بادگیرهای یزد از نظر شکل ظاهری، تعداد دهانه‌ها و جهت دریافت باد با یکدیگر تفاوت دارند. معماران این سازه‌ها را با توجه به جهت وزش باد، موقعیت ساختمان و شرایط آب و هوایی می‌ساختند و به همین دلیل هر کدام از آن‌ها با دیگری فرق داشتند. طراحی‌های مختلف این سازه‌ها باعث می‌شدند تا جریان هوای خنک راحت‌تر وارد ساختمان شوند. در جدول زیر، انواع بادگیرهای یزد را به همراه ویژگی و کاربرد هر کدام به شما معرفی می‌کنیم:

هر کدام از این بادگیرها برای انواع خاصی از ساختمان‌ها مناسب هستند. مثلا برای ساختمان‌هایی که از چند جهت باز هستند می‌توان از بادگیرهای چند طرفه استفاده کرد؛ در حالی که اگر فقط یک یا دو جهت ساختمان باز باشد، از بادگیر یک یا دو طرفه برای آن استفاده می‌کنند. در حال حاضر هم در یزد بادگیر می‌سازند، اما این سازه‌ها مانند قدیم رونق چندانی ندارند.

معروف‌ترین بادگیرهای یزد؛ شاهکارهای معماری که باید ببینید

بادگیرهای یزد معمولا روی پشت بام خانه‌های قدیمی، باغ‌های تاریخی و آب انبارهای شهر دیده می‌شوند. برخی از این سازه‌ها به دلیل ارتفاع بلند و معماری خاصی که دارند مورد توجه قرار گرفته‌اند. برخی دیگر از آن‌ها هم بیشتر از اینکه زیبا و دیدنی باشند، کاربردی هستند و برای خنک کردن هوا و ذخیره آب در شهر کویری یزد به کار می‌روند. در جدول زیر، معروف‌ترین بادگیرهای این شهر را به همراه آدرس و ویژگی‌های هر کدام به شما معرفی می‌کنیم:

این بادگیرها امروزه بیشتر جنبه تاریخی دارند و برای بازدید، آشنایی با تاریخ معماری ایران و عکاسی مناسب هستند. کاربری برخی از این بناها هم تغییر کرده است. مثلا بادگیر امیرچخماق در حال حاضر به زورخانه تبدیل شده است.

بادگیر باغ دولت‌آباد؛ تماشای بلندترین بادگیر تاریخی یزد

بادگیر باغ دولت آباد یکی از معروف‌ترین و بلندترین بادگیرهای یزد است که با ارتفاع حدود ۳۳ متر، جلوه‌ای چشمگیر دارد. این بادگیر در میان باغ و عمارت تاریخی دولت آباد قرار گرفته و علاوه بر بازدید از این سازه زیبا، می‌توانید از باغ و عمارت تاریخی دولت آباد هم دیدن کنید. جالب است بدانید که این بادگیر به صورت هشت وجهی ساخته شده و از هشت طرف ورودی دارد. از این سازه در قدیم برای خنک کردن فضای داخل عمارت استفاده می‌کردند. اگر برای اولین بار است با خرید بلیط هواپیما یزد می‌خواهید به این شهر سفر کنید، بازدید از این سازه تاریخی را حتما در برنامه خود قرار دهید. برای عکاسی از این بنا هم بهتر است صبح زود یا غروب آفتاب را انتخاب کنید.

آب‌ انبار شش بادگیری؛ شاهکار تهویه طبیعی در دل کویر

آب انبار شش بادگیری یکی دیگر از مشهورترین جاذبه‌های شهر یزد است که شش بادگیر آن برای تهویه مخزن آب ساخته شده‌اند. این سازه نمونه دقیقی از یک بادگیر است که نشان می‌دهد قبل از رواج پنکه و کولر و این وسایل، مردم یزد چگونه از جریان هوا برای خنک نگه‌داشتن آب استفاده می‌کردند. شکل بادگیرها و گنبد مخزن، این آب انبار را به یک جاذبه مهم برای عکاسی تبدیل کرده است.

بادگیرهای خانه لاری‌ها؛ آشنایی با معماری خانه‌های اعیانی یزد

خانه لاری‌ها یکی از خانه‌های معروف در بافت تاریخی یزد است که یک حیاط مرکزی دارد و با اتاق‌های متعدد و جزئیات معماری ایرانی ساخته شده است. یکی از بادگیرهای معروف یزد در این خانه ساخته شده که برای خنک کردن فضای داخلی از آن استفاده می‌کردند. اگر به معماری خانه‌های قدیمی علاقه دارید و می‌خواهید بدانید که در قدیم خانه‌های گرم یزد را چگونه خنک می‌کردند، باید به خانه لاری‌ها بروید و از نزدیک با جزئیات بادگیر و کاربرد آن آشنا شوید. در کنار بازدید از این خانه تاریخی می‌توانید در محله فهادان پیاده روی کنید و حال و هوای کوچه‌های خشتی شهر را نیز تجربه کنید.

آب‌ انبار چهار بادگیر؛ نمونه‌ای ازمعماری هوشمند کویری

آب انبارهای چهاربادگیری از نمونه‌های معماری سنتی بسیار جالب یزدی هستند. این سازه‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که به گردش هوا در فضای مخزن کمک می‌کردند و نقش مهمی در نگهداری آب داشتند. اگر برای بازدید از این بادگیر می‌روید، فقط به شکل ظاهری آن توجه نکنید، بلکه گنبد مخزن، ورودی پلکانی و ارتباط میان بخش‌های مختلف بنا را نیز با دقت ببینید. اگر می‌خواهید با شیوه مدیریت و نگهداری آب در شهرهای خشک و کم آب در قدیم آشنا شوید، حتما از این بادگیر دیدن کنید.

آب ‌انبار رستم گیو؛ تماشای بادگیرها در محله زرتشتیان یزد

آب انبار رستم گیو یکی از بناهای معروف در محله زرتشتیان یزد است که با گنبد خاص و چهار بادگیر خود شناخته می‌شود. این مجموعه تلاش مردم یزد برای ذخیره آب و استفاده از تهویه طبیعی در آب و هوای گرم و خشک را نشان می‌دهد. اگر به بناهای تاریخی علاقه دارید، اما نمی‌خواهید به باغ یا خانه‌ای اعیانی در یزد بروید، آب انبار رستم گیو می‌تواند گزینه مناسبی برای شما باشد. هنگام بازدید، حتما به شکل گنبد و آرایش بادگیرها دقت کنید، چون این جزئیات در تمام بادگیرهای شهر قابل مشاهده نیستند.

بادگیرهای خانه‌های تاریخی فهادان؛ بهترین انتخاب برای عکاسی

فهادان یکی از محله‌های قدیمی یزد است که با کوچه‌های باریک، دیوارهای خشتی و خانه‌های تاریخی‌اش شناخته می‌شود. در این محله بادگیرهای مختلف با شکل‌ها و ارتفاع‌های متفاوت روی پشت بام‌ها قابل مشاهده هستند. با رفتن به این محله می‌توانید از نزدیک با هماهنگی معماری سنتی و شرایط اقلیمی آشنا شوید. این گزینه برای کسانی مناسب است که دوست دارند بدون محدود شدن به یک بنای مشخص، پیاده‌روی کنند، بادگیرهای مختلف را ببینند و به عکاسی بپردازند.

بادگیر خانه آقازاده ابرکوه؛ دیدن ترکیب زیبای بادگیر و کلاه ‌فرنگی

خانه آقازاده در شهر ابرکوه استان یزد واقع شده و یکی از جاذبه‌های معماری این استان است. بادگیر خانه آقازاده هم به دلیل طراحی چشمگیر و ارتباطش با کلاه فرنگی بنا شهرت زیادی دارد. اگر به معماری پر از جزئیات علاقه دارید، حتما از این بادگیر دیدن کنید. نکته مهم این است که خانه آقازاده در شهر ابرکوه قرار دارد و در شهر یزد نیست؛ بنابراین برای رسیدن به آنجا باید تا ابرکوه بروید. اگر با خودرو به یزد سفر کرده باشید می‌توانید از این جاذبه هم دیدن کنید، اما اگر با بلیط چارتر به این شهر سفر کرده باشید، شاید سفر به ابرکوه برایتان کمی سخت باشد؛ بنابراین می‌توانید از همان بادگیرهای داخل شهر بازدید کنید.

بادگیرهای مجموعه امیرچخماق؛ نگهداری از آب در قلب یزد

مجموعه امیرچخماق در میدان امیرچخماق واقع شده و به دلیل بناهای تاریخی شاخصی که دارد شناخته می‌شود. آب انبارهای این محدوده نیز بخشی از تاریخ تامین آب در این شهر کویری هستند. آب انبار امیرچخماق دارای پنج بادگیر هشت وجهی است که از هشت جهت مختلف باد را دریافت می‌کند. این آب انبار یکی از مهم‌ترین مکان‌ها برای نگهداری و ذخیره آب در گذشته بوده است. اگر به معماری تاریخی علاقه دارید و می‌خواهید بدانید که در قدیم چگونه آب را در شهرهای کویری نگهداری می‌کردند، باید به مجموعه امیرچخماق مراجعه کنید. در این میدان علاوه بر این آب انبار، بناهای تاریخی دیگری هم هستند که می‌توانید از دیدن و عکاسی از آن‌ها لذت ببرید.

بادگیرهای آ‌ب انبارهای عصرآباد؛ جاذبه‌ای متفاوت برای علاقه‌مندان معماری

آب انبارهای عصرآباد هم از سازه‌های بسیار منظم و جذاب در یزد هستند که هفت بادگیر روی آن‌ها ساخته شده و در معماری کویری بسیار جالب و خاص هستند. تعداد زیاد این بادگیرها نشان می‌دهد که تهویه طبیعی برای نگهداری آب چقدر برای یزدی‌ها مهم بوده است. اگر می‌خواهید از بناهای متفاوت در یزد دیدن کنید، مجموعه عصرآباد می‌تواند انتخاب خوبی برای شما باشد. این مجموعه در خارج از شهر یزد قرار دارد و تجربه بازدید از اطراف این شهر تاریخی را نیز برای شما فراهم می‌کند.

بهترین زمان بازدید از بادگیرهای یزد چه فصلی است؟

یزد یکی از شهرهای کویری ایران است که با آب و هوای گرم و خشک شناخته می‌شود. این شهر تابستان‌های خیلی گرمی دارد، اما در زمستان هم به دلیل کویری بودن سرد می‌شود. به همی دلیل، بهترین زمان بازدید از بادگیرهای یزد، فصل بهار و پاییز است. ماه‌های فروردین، اردیبهشت، مهر و آبان که هوا خنک‌تر و بهتر است، برای پیاده روی در شهر و بازدید از بادگیرها بهترین زمان هستند.

فصل بهار هوا برای بازدید از باغ دولت آباد، خانه‌های تاریخی و کوچه‌های خشتی مناسب‌تر است. البته اگر در تعطیلات نوروز به شهر یزد بروید، ممکن است شهر شلوغ‌تر باشد، زیرا مسافران در این فصل بیشتر می‌شوند. مهر و آبان هم برای پیاده روی و عکاسی در بافت تاریخی شهر انتخاب‌های خوبی هستند. گرمای هوا هم در این ماه‌ها کاهش پیدا می‌کند و می‌توانید با آسودگی بیشتری در شهر تردد کنید. اگر هم می‌خواهید در تابستان به یزد سفر کنید، بهتر است صبح زود یا غروب را برای بازدید از بناهای تاریخی، به ویژه بادگیرها انتخاب کنید.

اگر می‌خواهید از چند بادگیر در یک روز بازدید کنید، بهتر است برنامه خود را از صبح زود شروع کنید و جاهای نزدیک به هم را هم مسیریابی کرده و به ترتیب از آن‌ها بازدید کنید.

هزینه بازدید از بادگیرهای یزد چقدر است؟

بازدید از بادگیرهای یزد معمولا هزینه‌ای ندارد. اگر این بادگیرها در محله‌های شهر و فضای شهری باشند، می‌توانید از داخل کوچه‌ها یا خیابان‌های شهر از آن‌ها بازدید کنید. برخی از این بادگیرها در خانه‌ها و باغ‌های تاریخی قرار دارند و ممکن است لازم باشند برای ورود به خانه یا باغ ورودی پرداخت کنید. مثلا برای بازدید از بادگیر باغ دولت آباد یا خانه لاری‌ها باید بلیط تهیه کنید.
البته هزینه ورودی این مکان‌ها هم زیاد نیست و ارزش بازدید از این بناهای جذاب را دارد؛ بنابراین اگر می‌خواهید با هزینه‌ای خیلی کم از بناهایی جذاب و چشمگیر دیدن کنید و عکس‌های زیبا بگیرید، بادگیرهای یزد را به هیچ عنوان از دست ندهید.
اگر می‌خواهید به یزد سفر کنید، بهتر است اقامتگاهی را انتخاب کنید که در مرکز شهر باشد. به این ترتیب خیلی راحت‌تر می‌توانید به بادگیرهای شهر دسترسی داشته باشید و از آن‌ها بازدید کنید. برای رزرو هتل در یزد هم می‌توانید به سایت چارتر ۱۱۸ مراجعه کنید و قیمت‌ها و شرایط هتل‌ها را با هم مقایسه کنید.

سوالات متداول

• معروف‌ترین بادگیر یزد کدام است؟

بادگیر باغ دولت آباد و بادگیر خانه لاری‌ها از معروف‌ترین بادگیرهای شهر یزد هستند.

• بلندترین بادگیر جهان کدام است؟

بادگیر باغ دولت آباد با ۳۳.۸ متر ارتفاع، بلندترین بادگیر خشتی جهان است.

• آیا بازدید از بادگیرهای یزد رایگان است؟

برای بازدید از برخی بادگیرها نیازی نیست هزینه بپردازید، چون از نمای بیرونی می‌توانید آن را ببینید، اما بازدید از برخی از آن‌ها رایگان نیست.

• کدام بادگیر یزد برای عکاسی مناسب‌تر است؟

بادگیر باغ دولت آباد و بادگیر تاریخی فهادان از بهترین بادگیرهای یزد برای عکاسی هستند.