جشن سده | راز هزار ساله آتش

چند هزار سال پیش بر اثر یک اتفاق، به صورت ناگهانی آتش کشف شد. پس از آن شب‌های سرد زمستان گرم و روشن شد و زندگی‌ مردم تغییر کرد. جالب است بدانید که ایرانیان باستان برای خوشی این تغییر بزرگ، جشن ویژه‌ای داشتند و دهه‌هاست که راز کشف آتش را جشن می‌گیرند.

جشن سده، جشنی تنها برای روشن کردن آتش نیست بلکه نمادی از شور و همبستگی است. در این جشن زیبای باستانی مردم دور شعله‌های آتش می‌چرخند، داستان‌های شاهنامه را می‌شنوند و شیرینی‌های سنتی می‌خورند که قدمتشان به قرن‌ها پیش ایران می‌رسد. در این مقاله، شما با همه رازها، آداب و مکان‌های برگزاری این جشن باستانی آشنا می‌شوید و خواهید فهمید چرا هنوز پس از هزاران سال، قلب ایرانیان برای این جشن پرعظمت می‌تپد.

تاریخچه جشن سده

از نظر تاریخی جشن سده را به دو دوره ایران باستان و تاریخ‌های دیگر تقسیم بندی کرده ومهم‌ترین آن جشن سده در ایران باستان است که در ادامه به تفصیل در این باره سخن خواهیم گفت.

جشن سده در ایران باستان

سال‌ها پیش زمانی که هوشنگ شاه مشغول شکار بود، اتفاقی ساده اما تاریخی افتاد. پرتاب سنگ او به سنگ دیگر باعث به‌وجود آمدن آتش شد. این کشف علاوه بر آن که انسان‌ها را از سرمای شب‌های زمستان رها کرد، جرقه‌ای شد برای یکی از باشکوه‌ترین جشن‌های ایرانیان که همان جشن سده است.
ایرانیان باستان این جشن را با چله بزرگ یعنی شب یلدا و چله کوچک یا همان جشن سده مرتبط می‌دانستند. در طول این سال‌ها، مردم هیزم جمع کرده و با روشن کردن آتش، جشن می‌گرفتند و نمادی از پیروزی نور بر تاریکی را زنده نگه می‌داشتند.

جشن سده در دوره‌های مختلف تاریخی

با گذر زمان جشن سده به برنامه‌ای پرشکوه در دربار پادشاهان تبدیل شد. مرداویج زیاری در سال ۳۲۳ هجری، جشن سده‌ای باشکوه در اصفهان برگزار کرد که هنوز در تاریخ از آن یاد می‌شود. در دوران غزنویان نیز این جشن رواج یافت و مردم با سرودخوانی، پایکوبی و روشن کردن آتش، سنت هزارساله را اجرا می‌کردند.

پس از آن، با ورود دوران اسلامی، جشن سده تا حدی تغییر کرد اما بازهم با احترام و شور مردم زرتشتی و سایر علاقه‌مندان برگزار می‌شد. در سال‌های اخیر، این جشن با ثبت جهانی در یونسکو، جایگاه خود را به

عنوان میراث فرهنگی ایران و تاجیکستان محکم کرد.

جشن سده چه روزی برگزار می‌شود؟

در گاه‌ شماری ایرانیان باستان، سال به دو نیمه گرم و نیمه سرد تقسیم می‌شد. دهم بهمن‌ ماه، صدمین شب زمستان، درست وقتی هوا سرد بود، ایرانیان باستان آتش‌های خود را روشن می‌کردند. مردم روزها قبل، هیزم‌ها را جمع می‌کردند و آماده می‌شدند تا در این شب تاریخی، گرد شعله‌های عظیم جمع شوند و جشن هزارساله‌ای را برپا کنند .

امروزه پس از هزاران سال، این جشن با شکوه در شهرهایی مانند یزد، کرمان، شیراز و تهران برگزار می‌شود.

کویر مصر را به طور کامل بشناسید.

اهمیت جشن سده

اهمیت جشن سده فقط به روشن کردن آتش خلاصه نمی‌شود؛ این جشن، قصه‌های هزارساله فرهنگ ایرانی را روایت می‌کند. سده، مردم را دور هم جمع می‌کند و همبستگی و حس شور ایرانی را در دل زنده می‌کند. از کرمان و یزد گرفته تا تهران، شرکت‌کنندگان با ذوق، هویت ملی و فرهنگی خود را جشن می‌گیرند. این جشن، یادآور قدرت نور بر تاریکی و پیوند انسان با طبیعت و تاریخش است و از کم لطفی است اگر ایران و ایرانی یک بار تجربه‌ شرکت در این جشن باستانی را از دست بدهد.

آداب و رسوم جشن سده

در جشن سده همانند اکثر جشن‌های ایرانی یکسری آداب وجود دارد که این جشن را پررنگ‌تر و شادتر می‌کند. در این بخش قصد داریم آداب و رسوم جشن را به شما بشناسانیم.

آتش‌ افروزی و پرش از روی آتش

آتش قلب جشن است. هیزم‌ها روی هم انباشته می‌شوند و با غروب دهم بهمن، شعله‌ای بلند در دل شب می‌رقصد. مردم با هیجان از روی آتش می‌پرند و یک شب شاد را دورهمی می‌گذرانند.

لباس‌های رنگارنگ

رنگ‌ها جشن سده را زنده می‌کنند. لباس‌های سنتی و شاد، شور و نشاط جشن را دوچندان می‌کنند. هر رنگ، نشانه‌ای از زندگی و نمادی از عشق ایرانیان باستان است.

خوراکی‌های سنتی

نان برنجی و شیرینی محلی و آش و آجیل، هر کدام طعم و بوی هزاران سال فرهنگ را دارند. این خوراکی‌ها برای پذیرایی از عزیزان بر سفرها چیده می‌شد تا شبی بیادماندنی را بسازد.

نقالی و شاهنامه ‌خوانی

در این شب قصه‌ها زنده می‌شوند. شاهنامه، افسانه‌ها و نقالی‌ها، جمع را همراه خود می‌کنند. هر داستان تاریخی و باستانی ایرانی بخشی از فرهنگ ما را به نمایش می‌گذارد.

جشن سده در شهرهای ایران

در حال حاضر نیز این آیین هزارساله در شهرهای مختلف ایران زنده است و به پرشوری قبل اجرا می‌شود. در ادامه برخی از پررنگ‌ترین شهرها و لوکیشن‌های برگزاری این جشن را معرفی خواهیم کرد تا سال آینده برنامه ریزی لازم برای شرکت در جشن را داشته باشید.

آتشکده رحمت ‌آباد یزد

در دل کویر، آتشکده رحمت ‌آباد با شعله‌هایی که تا آسمان می‌روند، میزبان هزاران نفر برای این جشن است. مردم با لباس‌های رنگارنگ، دور آتش می‌رقصند و نقالی و شاهنامه‌خوانی می‌کنند. عکاسی و شرکت در این جشن شور و حالی وصف ناپذیر دارد.

باغچه بداغ ‌آباد کرمان

هر ساله در کرمان نیز در باغچه بداغ ‌آباد با صدای سرودخوانی و پایکوبی‌های پرشور پر می‌شود. هیزم‌ها روی هم انباشته و شعله‌های آتش بالا می‌روند، و کودکان و بزرگ‌ترها با هیجان از روی آن می‌پرند. در این شهر نیز جشن سده برای روشن ماندن آیین و فرهنگ هزارساله ایران به جذابی برپا می‌شود.

کوشک ورجاوند تهران

در پایتخت، کوشک ورجاوند قلب زرتشتیان است. آتش‌های باشکوه و عظیم همراه با ایرانیان مشتاق و برنامه‌های مفرح در این جشن شرکت می‌کنند. حتی کسانی که برای اولین بار شرکت دارند نیز از این مراسم لذت می‌برند و از پایبندان اصلی برگزاری این جشن می‌شوند.

سایر شهرها

اردکان، میبد، اهواز، شیراز و اصفهان هم جشن سده را به بهترین شکل ممکن برگزار می‌کنند. مردم محله‌ها گرد هم جمع می‌شوند با آیین‌های کهن، حس حضور در هزاران سال گذشته را زنده نگه می‌دارند.

ثبت جهانی جشن سده

جشن سده، این آیین هزارساله ایرانی، حالا یک ستاره جهانی دارد. در تاریخ ۱۵ آذر ۱۴۰۲، یونسکو این جشن باستانی را به‌عنوان بیست‌وچهارمین میراث فرهنگی ناملموس ایران و تاجیکستان در فهرست جهانی ثبت کرد. این یعنی شعله‌های آتش سده، نه تنها در قلب ایرانیان، بلکه در نگاه جهان هم می‌درخشند.

این ثبت جهانی نتیجه همکاری مشترک ایران و تاجیکستان بود که ریشه‌های فرهنگی و تاریخی‌شان به دوران باستان بازمی‌گردد. در ایران، جشن سده پیش از ثبت جهانی، در سال ۱۳۹۸ در فهرست میراث فرهنگی کشور ثبت شد. با ثبت جهانی، هر شعله آتش سده حالا صدای فرهنگ ایرانی را در گوش جهان فریاد می‌زند و نشان می‌دهد که سنت‌های کهن ما هنوز زنده‌اند.

نکات جذاب درباره جشن سده

همچنان پس از گذشت چندین چند قرن از پیدایش آتش و جشن سده در بسیاری از نقاط ایران با شور و شوق فراوان برگزار می‌شود. این بخش را به نکات جذاب و شنیدنی درباره این جشن باستانی اختصاص داده‌ایم.

تعداد بازدیدکنندگان

هر ساله، هزاران نفر از اقشار مختلف جامعه در جشن سده شرکت می‌کنند.

تعداد آتش‌های روشن‌شده

در گذشته، مردم هیزم‌های زیادی جمع می‌کردند و در مکان‌های مختلف مانند بام خانه‌ها یا کوه‌ها آتش روشن می‌کردند.

رکوردها و اتفاقات تاریخی

در سال ۱۳۹۲، بزرگ‌ترین جشن سده جهان در کرمان برگزار شد.

جشن سده در شاهنامه و متون تاریخی

جشن سده، یادآور کشف آتش و پیروزی‌های کهن ایرانیان است. از این جشن در قصه‌های شاهنامه و افسانه‌های ایرانی بسیار یاد شده است که اهمیت سده را نشان می‌دهد. در ادامه سه تا از معروف‌ترین داستان‌های مربوط به این جشن را آورده‌ایم.

هوشنگ شاه و کشف آتش
در شاهنامه فردوسی، هوشنگ شاه در سفر شکار خود با همراهانش به کوهستان می‌رود. در این مسیر، سنگی به سوی مار بزرگی پرتاب می‌کند و جرقه‌ای از برخورد سنگ‌ها برمی‌خیزد. بوته‌ای خشک شعله‌ور می‌شود و این نخستین آتش جشن سده را روشن می‌کند. هوشنگ این اتفاق را هدیه‌ای الهی می‌داند و مراسم جشن سده را برای گرامیداشت کشف آتش بنیان می‌نهد.

فریدون و پیروزی بر ضحاک
سال‌ها بعد، فریدون با کمک کاوه آهنگر بر ضحاک ماردوش، پادشاه ستمگر، پیروز می‌شود. پس از این پیروزی، مردم آزادشده از ظلم ضحاک، با روشن کردن آتش بر بام خانه‌ها شادی و آزادی خود را جشن می‌گیرند. این همان جشنی است که امروز با نام سده در ایران زنده نگه داشته می‌شود.

نوروزنامه و روایات پادشاهان ایرانی
در کتاب نوروزنامه منتسب به خیام، جشن سده به فریدون نسبت داده شده است. روایت می‌گوید پس از پیروزی بر ضحاک، مردم به دستور او آتش روشن و جشن برگزار می‌نمودند. این کتاب نشان می‌دهد که جشن سده در ایران باستان، توسط پادشاهان ایرانی و تورانی برگزار می‌شده، اما با گذر زمان و تغییر شرایط تاریخی متاسفانه به دست فراموشی سپرده شده است.

شرکت در جشن سده

هر ایرانی باید حداقل یک بار در طول زندگی خود در جشن سده شرکت کند. این جشن، دریچه‌ای است به هزاران سال فرهنگ، موسیقی، غذاها و شور و شعف مردم ایران. حضور در این مراسم حسی پر از غرور و عظمت را به شما منتقل می‌کند.

اگر علاقه‌مند به شرکت در جشن سده هستید باید بدانید که این جشن در شهرهای یزد، کرمان و تهران به پرشورترین و باشکوه‌ترین شکل برگزار می‌شود. شما می‌توانید با رزرو بلیط چارتر یزد، تهران و کرمان از طریق 118، در این جشن‌های هزارساله شرکت کنید. توجه داشته باشید که تاریخ برگزاری مشخص است و ظرفیت پرواز در این ایام پرتقاضا محدود است پس لازم هرچه زودتر اقدام کنید تا بتوانید بدون نگرانی از تکمیل ظرفیت، در این رویداد تاریخی حضور داشته باشید.